24 C
Hanoi
Tuesday, November 24, 2020

Chứng khoán phái sinh là gì? Hợp đồng tương lai

I. Định nghĩa

  • Hợp đồng tương lai là một hợp đồng chuẩn hóa giữa hai bên nhằm trao đổi một tài sản cụ thể có chất lượng và khối lượng chuẩn hóa với giá thỏa thuận hôm nay nhưng lại giao hàng vào một thời điểm cụ thể trong tương lai. Các hợp đồng này được giao dịch thông qua sàn giao dịch tương lai, một bên đồng ý mua tài sản cơ sở trong tương lai, hay “bên mua” trong hợp đồng (trường vị), còn một bên đồng ý bán trong tương lại, hay “bên bán” trong hợp đồng (đoản vị). Người bán hy vọng giá hàng hóa sẽ giảm, còn người mua hy vọng giá hàng hóa sẽ tăng.
  • Tài sản trong hợp đồng tương, trong lĩnh vực tài chính, có thể là các loại tiền tệ, chứng khoán hay công cụ tài chính và tài sản vô hình hoặc các khoản mục tham chiếu như chỉ số chứng khoán và lãi suất.
Khái niệmGiải thích
Hợp đồng tương laiLà thỏa thuận giữa bên mua và bên bán về một giao dịch diễn ra trong tương lai với mức giá được xác định trước
Tài sản cơ sởLà đối tượng được thỏa thuận trong hợp đồng phái sinh
Ký quỹKhoản đặt cọc để tham gia giao dịch chứng khoán phái sinh, đóng vai trò đảm bảo khả năng thanh toán của hai bên hợp đồng
Vị thếTrạng thái giao dịch và khối lượng của hợp đồng phái sinh mà nhà đầu tư hiện đang nắm giữ
Đóng vị thếMở một vị thế đối ứng với một vị thế đang nắm giữ có cùng tài sản cơ sở và ngày đáo hạn
Giá thanh toán cuối ngàyMức giá của hợp đồng phái sinh được dùng để tính toán giá trị lãi/lỗ phát sinh trong ngày của từng hợp đồng
Giá thanh toán cuối cùngMức giá của tài sản cơ sở được xác định vào ngày giao dịch cuối cùng của chứng khoán phái sinh dựa trên tài sản cơ sở đó, dùng để tính toán giá trị lãi/lỗ phát sinh trong ngày giao dịch cuối cùng của hợp đồng
Hệ số nhân hợp đồngHệ số quy đổi giá trị của Hợp đồng tương lai chỉ số thành tiền
Khối lượng mởSố lượng hợp đồn của một loại Chứng khoán phái sinh đang tồn tại ở một thời điểm

II. Lợi ích của HĐTL

  1. Giao dịch hợp đồng dễ dàng, thuận tiện
  • Giao dịch hợp đồng tương lai diễn ra tương tự như giao dịch cổ phiếu. Nhà đầu tư dự đoán thị trường tăng điểm sẽ đặt lệnh mua để mở vị thế mua hợp đồng tương lai, khi thị trường tăng đúng như kỳ vọng, nhà đầu tư sẽ có được lợi nhuận. Ngược lại, nhà đầu tư có thể mở vị thế bán hợp đồng tương lai để kiếm lời trong thị trường giảm điểm
  1. Lợi ích nhờ tỷ lệ đòn bẩy cao
  • Với đặc thù chỉ cần ký quỹ mọt phần giá trị hợp đồng, hợp đồng tương lai sẽ mang lại cho nhà đầu tư mức đòn bẩy rất cao, khiến cho số lãi nhận được có thể lớn hơn nhiều so với đầu tư vào cổ phiếu. Tuy nhiên, đòn bẩy cao cũng có thể mang lại thiệt hại lớn neus thị trường đi ngược lại với dự đoán của nhà đầu tư, do vậy nhà đầu tư cần theo dõi thị trường chặt chẽ khi nắm giữ hợp đồng tương lai.
  1. Có thể mua/bán liên tục trong ngày
  • Nếu như trong giao dịch cổ phiếu, nhà đâu tư sau khi mua cổ phiếu phải chờ 2 ngày để cổ phiếu về tài khoản mới có thể thực hiện bán, thì ở giao dịch hợp đồng tương lai, lợi ích từ việc nhà đầu tư có thể ngay lập tức đóng vị thế vừa mở (bất kể là vị thế mua hay vị thế bán). Như vậy, nhà đầu tư có thể liên tục mở và đóng vị thế trong phiên để tìm kiếm lợi nhuận trên mọi biến động của thị trường
  1. Cơ hội tìm kiếm lợi nhuận khi thị trường giảm điểm
  • Hiện tại trên thị trường cổ phiếu, nhà đầu tư đang không có công cụ để tìm kiếm lợi nhuận trong thi trường giảm điểm. Tuy nhiên, với hợp đồng tương lai, nhà đầu tư hoàn toàn có thể thực hiện được việc này. Nhà đâu tư có thể tham gia vào vị thế bán hợp đồng tương lai bất kỳ lúc nào với điều kiện duy nhất cần đáp ứng là nộp đủ số lượng ký quỹ yêu cầu trước khi tham gia hợp đồng. Khi chỉ sô giảm đúng như dự đoán, nhà đầu tư sẽ có được lợi nhuận từ giao dịch bán hợp đồng tương lai của mình.

III. Đặc điểm của HĐTL

  1. Tính chuẩn hóa
  • Hợp đồng tương lai là một công cụ được niêm yết và giao dịch trên sở giao dịch chứng khoán phái sinh. Vì vậy, đặc điểm hợp đồng tương lai là các điều khoản của hợp đồng đều được chuẩn hóa
  • Cụ thể, sở giao dịch nơi niêm yết hợp đồng tương lai sẽ quy định cj thể các nội dung chi tiết của một hợp đồng, như: loại và chất lượng tài sản cơ sở, quy mô của hợp đồng (số lượng tài sản cơ sở giao dịch tương ứng với một hợp đồng), cách thức giao – nhận cũng nhưu thanh toán giữa hai bên khi hợp đồng đáo hạn
  1. Được niêm yết
  • Được niêm yết và tiêu huẩn trên Sở giao dịch chứng khoán phái sinh, vì vậy hợp đồng tương lai lại được chuẩn hóa về điều khoản, giá trị, khối lượng của tài sản cơ sở,..
  1. Bù trừ và ký quỹ
  • Trên thị trường hợp đồng tương lai, ký quỹ là biện pháp bảo đảm việc thực hiện nghĩ vụ mang tính bắt buộc theo hợp đồng với cả bên mua và bên bán khi hợp đồng được thanh toán. Nhà đầu tư tham gia thị trường này phải đáp ứng các yêu cầu về ký quỹ do sở giao dịch và trung tâm thanh toán bù trừ quy định cụ thể cho từng loại HĐTL.
  • Hợp đồng tương lai yêu cầu các bên tham gia ký quỹ để:
  • Đảm bảo việc thanh toán mang tính bắt buộc
  • Thanh toán và bù trừ theo giá thực tế hằng ngày và sẽ thông báo lỗ lãi vào tài khoản ký quỹ của nhà đầu tư theo giá thực tế và gọi ký quỹ bổ sung khi cần. Do đó làm giảm rủi ro mất khả năng thanh toán của các bên tham gia.
  1. Dễ đóng vị thế
  • Nhà đầu tư tham gia HĐTL có thể thực hiện đóng vị thế bất cứ lúc nào bằng cách tham gia vị thế ngược đối với hợp đồng tương lai tương tụ. Từ đó, giúp người sử dụng hợp đồng tương lai linh hoạt trong việc sử dụng vốn
  1. Đòn bẩy tài chính
  • Khi tham gia thị trường hợp đồng tương lai, nhà đầu tư có khả năng thu được những khoản lợi nhuận hết sức ấn tượng chỉ với một số tiền đầu tư ban đầu rất nhỏ (so với việc đầu tư trên thị trường tài sản cơ sở)
  • Một nhà đầu tư muốn mua hay bán HĐTL chỉ cần đáp ứng yêu cầu ký quỹ với tính chất là khoản cam kết tài chính đảm bảo thực hiện hợp đồng
  • Khi dự đoán của nhà đầu tư về biến động giá của tài sản cơ sở trở thành hiện thực, nhà đầu tư sẽ kiếm được lợi nhuận từ vị thế hợp đồng tương lai mà mình nắm giữ. Do hiệu ứng đòn bẩy của khoản tiền ký quỹ, mức sinh lời trên thị trường này thường cao hơn nhiều so với mức sinh lời trên thị trường tài sản cơ sở
  1. Tính cam kết về việc thực hiện nghĩa vụ trong tương lai
  • Khi giao dịch HĐTL, cả hai bên giữ vị thế mua và bán của hợp đồng đều bị ràng buộc bởi những quyền và nghĩa vụ nhất định
  • Cụ thể, khi đáo hạn HĐTL, bên bán có nghĩa vụ giao một khối lượng tài sản cơ sở xác định cho bên mua và có quyền được nhận tiền từ bên mua còn bên mua có nghĩa vụ trả tiền theo thỏa thuận trong HĐTL và nhận tài sản chuyển giao từ bên bán
  1. Tính thanh khản
  • Căn cứ vào các điều khoản trong hợp đồng, NĐT tham gia vào thị trường mua bán HĐTL đều biết được trước một cách rõ ràng họ có thể (hoặc sẽ) mua – bán cái gì, cách thức giao dịch vào thời điểm nào trong tương lai
  • Vì vậy, các nhà NĐT có thể mở và đóng vị thế khi cần một cách dễ dàng. Điều này làm cho thị trường hợp đồng tương lai có tính thanh khoản rất cao, và biến hợp đồng tương lai thành công cụ thuận lợi cho các nhà đầu tư sử dụng vào những mục đích khác nhau

IV. Rủi ro của hợp đồng tương lai

  1. Rủi ro của hiệu ứng đòn bẩy
  • Hiệu ứng đòn bẩy tạo nên sức hấp dẫn của chứng khoán phái sinh. Tuy nhiên, hiệu ứng đòn bẩy se chỉ là công cụ tài chính hữu dụng nếu dự báo (hay kỳ vọng) nhà đầu tư về hợp đồng tương lai đúng với biến động giá tài sản cơ sở
  • Trong trường hợp dự báo không đúng xu hướng biến động thu lỗ xuất hiện do tác động đòn bẩy, mức độ thua lỗ tính theo tỷ lệ phần trăm trên “số vốn đầu tư ban đầu” sẽ cao hơn rất nhiều so với thị trường cơ sở
  1. Yêu cầu ký quỹ bổ sung
  • Khi số tiền trong tài khoản ký quỹ của nhà đầu tư xuống bằng hoặc thấp hơn mức ký quỹ duy trì nhà đầu tư cần phải nhanh chóng nộp ký quỹ bổ sung
  • Điều này đòi hỏi nhà đầu tư cần phải có sự chuẩn bị nhất định về tai chính, bởi nếu không bổ sung kịp ký quỹ kịp thời thì vị thế của nhà đầu tư trên thị trường hợp đồng tương lai sẽ bị đóng lại, thua lỗ xảy ra và dẫn đến nguy cơ đầu tư bị phá sản
  1. Giảm gia tăng lợi nhuận khi phòng ngừa rủi ro
  • Một trong những vai trò chính của hợp đồng tương lai là phòng ngừa rủi ro đối với thị trường cơ sở, nhà đầu tư có thể hạn chế những thiệt hại có thể xảy ra với vị thế cơ sở của mình khi giá trên thị trường giảm sâu.
  • Tuy nhiên, điều này cũng chính là “con dao hai lưỡi” khi thị trường diễn biến xu hướng có lợi, nhà đầu tư có thể sẽ không tận dụng được thời cơ đó để gia tăng lợi nhuận cho mình do hiện tượng bù trừ (lãi/lỗ) giữa các vị thế đối lập vẫn tiếp tục diễn ra. Đây chính là điểm hạn chế của việc sử dụng hợp đồng tương lai để phòng ngừa rủi ro.
  1. Rủi ro thị trường
  • Thị trường chứng khoán phái sinh luôn có nhiều biến động kéo theo giá cả của cả rổ chỉ số cổ phiếu (tài sản cơ sở của HĐTL chỉ số cổ phiếu) thay đổi liên tục.
  • Điều này sẽ gây bất lợi cho các nhà đầu tư trong dự đoán xu hướng giá của hợp đồng tương lai trong việc đặt lệnh giao dịch.
  1. Rủi ro pháp lý
  • Khung pháp lý cho sản phẩm chứng khoán phái hợp đồng tương lai đã được xây dựng tuy nhiên chưa hoàn thiện và còn cần bổ sung các điều khoản rõ ràng để giải quyết các vấn đề phát sinh.
  • Trong giao dịch hợp đồng tương lai các hành động pháp lý như yêu cầu ký quỹ bổ sung, chuyển giao tiền mặt được tiến hành với quy mô quá lớn điều này gây nên rủi ro cho các nhà đầu tư.
  1. Rủi ro tính thanh khoản
  • Các khủng hoảng tài chính xảy ra, các vấn đề về chính trị xã hội, thảm họa thiên nhiên đều ảnh hưởng đến thị trường. Đây những yếu tố tác động ngoài dự kiến gây nên khoản thua lỗ do việc tạm thời mất tính thanh khoản.
  1. Rủi ro tín dụng
  • Sự phá sản của các công ty, các nhà môi giới, kinh doanh chứng khoán cũng tác động xấu đến nhà đầu tư hợp đồng tương lai thông qua rủi ro tín dụng.
  1. Rủi ro hệ thống
  • Những lỗi sai sót do hệ thống máy tính hoặc hệ thống thông tin liên lạc là trường hợp hy hữu, thế nhưng với sở vật chất hệ thống giao dịch nước ta chưa hoàn thiện tương đối thì rủi ro này vẫn có thể xảy ra như ghi nhận sai lệnh, hệ thống bị lỗi …

V. Tác động của Hợp Đồng Tương Lai

  • Nếu HĐTL giao dịch thấp hơn, rất có thể thị trường chứng khoán sẽ mở cửa thấp hơn. Ngược lại, nếu HĐTL giao dịch cao hơn trước khi thị trường mở cửa. Các nhà giao dịch sử dụng thông tin này để thực hiện các vị thế không chỉ trên thị trường tương lai mà còn trên các chứng khoán riêng lẻ.
  • HĐTL thể hiện sự kỳ vọng của thị trường trong tương lai, vì vậy phần nào đó có thể phản ánh được kỳ vọng về sự phát triển kinh tế nói chung và thị trường chứng khoán nói riêng. Nhiều nhà đầu tư sử dụng HĐTL, hoặc phái sinh, để nhận biết được tình hình kinh tế hiện tại.

VI. Sự thao túng trong thị trường phái sinh

  • Với những nhà đầu tư và các thành viên có thời gian dài gắn bó với thị trường, những “cảm nhận” về hoạt động thao túng từ các sản phẩm phái sinh đang gây nên sự xáo trộn trên thị trường cơ sở mà trước đây chưa từng diễn ra. Cụ thể, từ khi sản phẩm phái sinh chỉ số VN30 ra đời cho đến nay, thị trường chứng khoán cơ sở luôn ở trong tình trạng biến động lớn và gây “mất mát” lớn không chỉ về tiền bạc mà còn ảnh hưởng đến niềm tin ở nhà đầu tư đối với thị trường chứng khoán Việt Nam.
  • Trên thực tế, dù là nhà đầu tư lâu năm hay nhà đầu tư mới, những quỹ đầu tư nước ngoài hay trong nước, tất cả đều thấu hiểu sản phẩm phái sinh không phải là nơi để doanh nghiệp huy động vốn mà đây chính là sân chơi ngắn hạn và có tính rủi ro cao với tỷ lệ mất mát khá lớn. Do đó, các thị trường chứng khoán non trẻ rất dễ xuất hiện các nhóm đầu tư thao túng từ thị trường cơ sở và đến sản phẩm phái sinh.
  • Trên thị trường cơ sở, việc tác động đến chỉ số đối với các nhóm thao túng là có thể xảy ra, do sự ảnh hưởng của một nhóm cổ phiếu lớn gây tác động đến chỉ số chung của toàn thị trường. Nhóm này nắm nguồn lực về tài chính và dễ dàng thao túng việc tăng hay giảm của các mã cổ phiếu trong rổ có ảnh hưởng chỉ số VN-Index và VN30 nói riêng.
  • Đối với sản phẩm phái sinh cũng tương tự, ngoài việc tác động lên chỉ số của nhóm VN30 (bao gồm 30 cổ phiếu có vốn hóa lớn và có tác động lớn nhất đến chỉ số của thị trường), thì việc mua hay bán trên các hợp đồng tương lai cũng được tác động tương tự như việc thao túng giá các cổ phiếu.

Latest news

Cập nhật thị trường ngày 23/11/2020

Kết thúc phiên đầu tuần, chỉ số VN-Index tăng 4.19 điểm (0,42%) lên 994,19 điểm; HNX-Index tăng 0,66% lên 148.18 điểm và...

Cập nhật thị trường 20/11/2020

Phiên giao dịch cuối tuần khép lại với sắc xanh hiện diện trên cả 3 chỉ số. Theo đó, VN-Index đóng cửa...

Cập nhật thị trường 19/11/2020

Cùng với thông tin tốt về Vaccine Covid-19, VN-Index chính thức cán mốc 980 điểm.Cụ thể sàn VN-Index đóng cửa tại 983.26...

Cập nhật thị trường 18/11/2020

Với việc dòng tiền chảy mạnh ngày hôm nay, Chỉ số VN-Index đã chinh phục được mốc 970 điểm.VN-Index đóng cửa tại...

Related news

Cập nhật thị trường ngày 23/11/2020

Kết thúc phiên đầu tuần, chỉ số VN-Index tăng 4.19 điểm (0,42%) lên 994,19 điểm; HNX-Index tăng 0,66% lên 148.18 điểm và...

Cập nhật thị trường 20/11/2020

Phiên giao dịch cuối tuần khép lại với sắc xanh hiện diện trên cả 3 chỉ số. Theo đó, VN-Index đóng cửa...

Cập nhật thị trường 19/11/2020

Cùng với thông tin tốt về Vaccine Covid-19, VN-Index chính thức cán mốc 980 điểm.Cụ thể sàn VN-Index đóng cửa tại 983.26...

Cập nhật thị trường 18/11/2020

Với việc dòng tiền chảy mạnh ngày hôm nay, Chỉ số VN-Index đã chinh phục được mốc 970 điểm.VN-Index đóng cửa tại...